Toirbhirt:
I ndilchuimhne ar Timo Saarniemi (1942-2005). Airsean a bhunaigh mé ”Tadhg an Cheamara”.
Is cuma faoi m’ainm, ach is féidir leat Proinsias a thabhairt orm, nó tá sé chomh maith mar ainm cleite agus ceann ar bith eile. An lá sin, ní raibh súil ná coinne agam leis an eachtra a bhí i ndán dom. Déanta na fírinne, bhí deireadh súile bainte agam de mhná an tsaoil seo. Ba dóigh liom gur faoi dhrochphláinéad ar fad a rugadh mé, agus an dóigh a raibh ag cliseadh orm leis na girseacha ó tháinig an chéad ragús orm in aois mo thrí bliana déag dom.
Ní hionann sin agus a rá, ar ndóigh, nár éirigh liom mo chuid a fháil ó na cailíní ó am go ham. Nuair a bhí mé sé bliana déag, fuair mé an chéad seans, agus an uair sin, bhí beirt bhan óg i gceist. Thig linn Mín agus Sorcha a thabhairt orthu, le haghaidh an scéil áirithe seo. Siúd is nach raibh Mín ar an gcuid ba dathúla de chailíní ár ranga, ní raibh sí ag breathnú go míofar ach an oiread, nó bhí ceannaithe soicheallacha, fáiltiúla, taitneamhacha aici. Ba í Sorcha an cara ab fhearr dá raibh aici. Bhí sí ní b’áille ná ise, ach má bhí féin, bhí deich gcileagram, a bheag nó a mhór, thar an gceart aici, agus is dual do na cailíní a shíleadh go gcuireann a leithéid a seansanna leis na buachaillí ó mhaith ar fad. Maidir le Mín, bhí a colainn cumtha comair, agus ní shamhlófá a mhalairt léise, ó chaitheadh sí uair an chloig go leith in aghaidh an lae ag snámh, cibé cé acu samhradh nó geimhreadh a bhí ann.
Bhí an triúr againn sé bliana déag d’aois, mar sin. Ní bhfaighfeá a sárú sin de bheirt ghirseach dheasa ar dhroim an domhain. Bhí spallaíocht de chineál éigin ar cois agam leo. Súgachas saonta sóntach a bhí ann, nó bhí siad gníomhach in ógra na heaglaise, agus is ar éigean a rithfeadh leat a leithéidí sin a bhréagadh chun leapa - mar a shíl mé. Cibé scéal é, ghlac mé leis go bunúsach nach bhféadfadh a dhath titim amach eadrainn, agus b’fhéidir gurbh é sin ba phríomhchúis leis go ndeachaigh na cúrsaí thar cailc ar fad sa deireadh thiar thall.
Ba mhinic a chastaí orm iad i linn snámha an bhardais a ghnáthaínn san am sin. Siúd is gur lú orm ná an sioc an chuid ba mhó den lúthchleasaíocht, bhí mé an-tugtha don tsnámh, agus ar ndóigh, bhí deis agam lán mo shúl a bhaint as mná óga dea-chumtha ansin nach raibh ach scriosán cúng éadaigh orthu.
Fág is gur dhual dom éirí áirithe a aithint i mo bhod i bhfianaise na gcailíní deasa dathúla seo, bhí mé iontach cotúil, iontach cúirtéiseach ina leith san am sin. Uaireanta, áfach, nuair a d’éirigh liom breith ar mo mhisneach, thumfainn mo chloigeann faoi dhromchla an uisce le ruathar a thabhairt faoi Mhín agus leathlámh liom a chuimilt lena craiceann mín síodúil. Is iomaí scread agus scréach a ligeadh sí aisti ansin, ach ina dhiaidh sin féin, ní fhágadh an miongháire a béal, agus oiread is uair amháin níor chuala mé focal uaithi leis na ruathair seo a chosc, amach ón chupla uair a dúirt sí gur buachaill an-dána a bhí ionam. Lá amháin, fuair mé de chroí méaradradh a dhéanamh ina gabhal, agus ansin, chiceáil sí uaithi chomh tobann is gur ghortaigh sí mé. Nuair a tháinig mé suas agus an anáil ag teip orm i ndiaidh an drochbhuille a bhuail sa bhrollach mé, áfach, bhí an-imní uirthi fúm, agus í ag déanamh a leithscéil liom arís agus arís eile. M’anam don diucs murar chuala mé blas beag caointe ar a guth! Bhí náire orm féin faoin dóigh a ndeachaigh mé ag crúbáil uirthi, ach i ndiaidh an iomláin, bhí sí i bhfad ní ba bhuartha fúmsa ná faoina geanmnaíocht féin. Dea-chomhartha a bhí ansin, gan dabht gan déidearbhadh.
Mar sin féin, níor tháinig aon fhorbairt ar an scéal sin nó go ndeachaigh an triúr againn, Sorcha, Mín agus mise, - go ndeachaigh muid ag campáil le chéile. Dáiríribh, díol iontais ar fad a bheadh ann mura dtuigfinn cad é a bhí daite dom nuair a d’iompaigh sé amach go gcaithfimis ár gcodladh a dhéanamh in aon phuball amháin. Fág is go raibh Sorcha in ann iarracht mhaith d’fhonn craicinn an ainmhí aingiallta a chur orm, ba le Mín ba mhó a bhí dáimh mo chroí. Sa bhreis ar ragús na colainne, ba léir nár chuma léi fúm mar dhuine, agus bhí mé ag dréim le cumann ceart grá a bheith agam léi.
Níl a fhios agam inniu cé acu againn ba túisce a fuair an smaoineamh dul ag campáil le teacht an tsamhraidh a cheiliúradh. B’fhéidir go raibh sé soiléir do gach duine againn i dtosach báire an tseachbhrí chollaí a bhí ag dul leis an bplean, ach nuair a bhí muid i ndiaidh deireadh an ghrinn ropánta a bhaint as an taobh seo den scéal, d’fhan an smaoineamh féin ag faibhriú ar ár n-intinn, agus nuair a chuaigh muid á chardáil i ndáiríre, tháinig muid ar an gconclúid nach raibh caill ar bith air mar phlean: an áit a rachaimis ag campáil, an cineál gléasra a bhí de dhíth, agus araile. Nuair a bhí na ciútraimintí, na gréibhlí, na gréithre is na cleathainsí riachtanacha ar fad ullamh againn, bhí cupla focal agam le Mín i dtaobh na gcoiscíní.
“A Mhín”, a thosaigh mé, “ba mhaith liom labhairt leat.”
Chuir sí cluas mhaith éisteachta uirthi ar an toirt. Cailín a bhí inti a thabharfadh aird ar do chuid focal.
“Tá a fhios agat, a Mhín, go bhfuil cineál suime agam ionat”, arsa mise go cúramach, “agus, ar eagla na heagla,” caithfidh sé go raibh m’éadan ar bharr lasrach le luisne, “tá mé i ndiaidh cupla pacáiste coiscíní a cheannach. Ar eagla na heagla.” Ní raibh mé ábalta mórán céille a bhaint as an ngnúis a tháinig uirthi, agus rinne mé deifir ag pointeáil amach nach raibh mé ach ag déanamh téisclime “ar eagla na heagla”. Ar eagla na heagla - is iomaí uair a chluinfeá na focail sin uaim, dá mbeifeá i m’éisteacht agus an t-áitiú sin ar Mhín ar siúl agam.
I ndiaidh dom an phaidir chapaill a thabhairt uaim, labhair sise, agus má bhí mé féin ag iarraidh bheith dioplómatúil, níor thaise dise é. Mhol sí mé, agus í inbharúla gur ciallmhar is gur tuisceanach an mhaise dom cuimhneamh ar a leathbhreac. San am chéanna, áfach, - ar sise, - ceanúil is uile mar a bhí sí orm, ní raibh sí cinnte, an raibh sí ceanúil orm ar an dóigh áirithe sin. Thairis sin, bhí muid lenár gcampáil a dhéanamh in éineacht le Sorcha, agus b’olc an seanadh a bheadh ann dá dtosóimis ag crúbáil a chéile ina fianaise-se cibé…
“Ar chóir dom, mar sin, na coiscíní a fhágáil sa bhaile?” a d’fhiafraigh mé de Mhín.
“Bhuel”, ar sise, “is é an rud is fearr ná a dtabhairt linn mar sin féin, ar fhaitíos na bhfaitíos, mar a dúirt tú. Ach ina dhiaidh sin féin, coinnigh cuimhne air nach bhfuil a dhath geallta agam duit.”
“Ach ar a laghad ar bith, an bhfuil tú ceanúil orm?”
Tháinig aoibh bheag gháire ar a liopaí, agus chlaon sí a ceann.
Bhí sí ceanúil orm! B’fhéidir go mbeadh seans agam mo chuid a fháil uaithi, agus ba mhillteach an smaoineamh é - smaoineamh a bhí ann, dáiríribh, a bhain creathnú aoibhnis asam agus a chuir adharc chomh crua orm is gur dhóbair dom síol a scaoileadh ar an toirt. Bhí lúcháir orm fosta go raibh an fhéidearthacht ann gurbh ise, seachas aon chailín eile, a bheadh ar an gcéad pháirtí craicinn agam. Cé nach raibh sí ach réasúnta dathúil, bhí sí beoga bíogúil, mar chailín, agus is fánach fear nach mothódh na cathuithe ag teacht air an craiceann mín deas sin a chuimilt go caomh cúramach.
Fuair mé deacair na cathuithe sin a chloí agus mé ansin ag baint lán mo shúl as Mín, ach rinne mé muinín as go mbeadh seans agam ní ba deireanaí mo dhúil a shásamh. An rud a bhí i ndán dom dáiríribh, is beag a rithfeadh a leithéid liom choíche, ansin.
Mar is dual don am imeacht, tháinig an lá socraithe, agus sinne ag tabhairt aghaidhe ar an gcamas ciúin scoite a bhí roghnaithe mar áit champála againn. Nuair a bhí an puball ina sheasamh, chaith gach duine againn a sheal féin istigh ag cur culaith snámha air féin, agus amach linn ansin ag baint suilt agus subhachais as an uisce nach raibh rófhuar ná róthe. Bhí maolú ann ar theaspach an lae, ach san am chéanna, ní raibh sé chomh fuar is go gcuirfeadh sé ag creathnú sinn nuair a stad muid den tsnámh sa deireadh. D’éirigh muid aníos as an uisce, agus na braoiníní ag rith síos leis an gcraiceann, agus ansin, shoiprigh gach duine againn a thuáille timpeall air féin le ligean don chulaith snámha titim ar urlár an phubaill. B’ábhar adhairce dom an smaointiú go raibh na cailíní ina gcraicinn dhearga faoina dtuáillí, ach níor lig mé a dhath orm. Chaith muid tamall fada inár dtost, agus an ghrian ag claonadh síos ar a bealach trasna na spéire. De réir a chéile, tháinig an chaint ar ais againn, agus nuair a bhí an loch á dheargadh ag gathanna deireanacha na gréine, bhí comhrá ciúin ar siúl againn, agus sinn i mbéal an phubaill ag baint lán ár súl as an gcrónachan.
Daoine óga a bhí ionainn, agus mar sin, ba dual dúinn cúrsaí cleamhnais a tharraingt chugainn mar ábhar cainte agus comhrá. Ba í Sorcha ba mhó a bhí ag caint, agus lionn dubh uirthi, nó chreid sí go raibh sí róramhar le go dtabharfadh aon bhuachaill grá di. D’áitigh Mín agus mise uirthi nach raibh an ceart ná aon chuid de aici, agus dúirt mise léithi go raibh sí meallacach go maith, ó thaobh an chraicinn de. “Ní bheidh sé deacair agat buachaill a chealgadh chun leapa leat”, arsa mise, agus ní bréag a bhí ann ar aon nós. Ba dána an mhaise dom a leithéid a rá le cailín chráifeach b’fhéidir, ach, i ndiaidh an iomláin, ba é sin an taobh den tseithe ba mhó a bhí ag déanamh scime di.
Tháinig meangadh gáirí lena liopaí, meangadh beag cliste nach bhfaca mé ar aon chailín riamh. Ar a laghad, ba ise an chéad ghirseach a chonaic mé ag drannadh an mheangaidh sin liomsa. Bhí fonn craicinn ag teacht ar Shorcha!
Lig Mín miongháire aisti agus d’fhiafraigh sí díom, an bhféadfainn faoiseamh a thabhairt do Shorcha, i gcruth is go gcreidfeadh sí feasta go raibh píosa deas craicinn inti d’fhear. Caithfidh sé gur tháinig luisne ionam ar an toirt, agus an teas a mhothaigh mé i mo leiceann. D’ardaigh an bod a cheann, agus é ag iarraidh teacht chun solais ó scáth an tuáille.
Bhain Mín an tuáille de Shorcha, agus í ag saighdeadh fúm: “Bain lán do shúl aisti! Nach bhfuil sí go deas? Nach bhfuil sí sách deas agat?
Ní raibh mé ábalta a rá ach: “Tá…”
Rug Mín ar chíoch chlé Shorcha agus í á hardú, ar dhóigh is go bhfeicfinn ní b’fhearr í agus an lá ag diúltú dá sholas. Chrom mé síos ar Shorcha agus chuir mé mo liopaí timpeall ar an dide. Dar Dia, shíl mé, scaoilfidh mé le mo chuid síl sula mbeidh a fhios agam féin é, agus beidh Sorcha leagtha suas agam. Níor bhraith mé mo bhod chomh crua sin riamh, agus ba dóigh liom go raibh sé le pléascadh ar an toirt. Ansin, mhothaigh mé Mín ag breith air, agus rith creathnú trí mo cholainn, nó ba é sin an chéad uair i mo shaol a bhain aon chailín dom thíos ansin.
“Cuirfidh mé coiscín ort, a stór”, ar sise, agus í ag tarraingt mo bhoid leis an gcochall rubair a chur air. Ansin, stiúir sí mo sháiteán isteach i bhfaighin Shorcha, agus mé faoi iontas go hiomlán. Ar theastaigh uaithi go mbeinn ag bualadh craicinn lena cara, cé go raibh an chuma ar an scéal go gairid roimhe sin gurb ise a bheadh mar leannán agam?
“Bí á stialláil”, ar sise liom, “tabhair faoiseamh do Shorcha, ós é atá uaithi. Nach bhfuil sí sách deas agat?”
Aríst, ba é an t-aon fhocal amháin a tháinig liom ná: “Tá…”
Agus ansin, ní raibh ar an saol ach Sorcha agus mise. Thosaigh mé ag shá mo bhoid isteach inti, agus mé ag cuimilt mo dhá lámh timpeall a colainne, ag iarraidh í a chur ar bhealach an aoibhnis. Thug mé póg i ndiaidh a chéile di, agus mé ag súgradh lena cluasa nó ag ligean do mo chuid méar dul síos le cnámh a droma. Mhothaigh mé ag creathnú fúm í, agus mé á cuimilt. Bhí mé ag bualadh craicinn díreach mar nach mbeadh an dara háiméar i ndán dom ina dhiaidh seo, agus ba léir nár thaise dise é.
Nuair a chuaigh an tonn aoibhnis tríd an mbeirt againn, chonacthas dom gur phléasc buama adamhach taobh thiar de mo mhagairlí. San am chéanna, mhothaigh mé Sorcha ag únfairt is ag lúbarnaigh fúm, agus ag amharc siar ar an ragús éadóchasach a bhí orainn, is ábhar iontais dom nár thit an puball isteach agus an dóigh a raibh muid ag ciceáil uainn. I ndiaidh an bhabhta craicinn, chaith muid tamall fada inár luí in aice le chéile agus ag cuimilt a chéile. Ach mar sin féin, bhí mé cineál míshásta. I ndiaidh an iomláin, ba do Mhín ba mhó a thug mé taitneamh, agus b’fhearr liom luí léise, in áit Shorcha. Ón taobh eile de, ámh, ba mhór an trua liom Sorcha a thréigean ar mhaithe le Mín, ó ba léir go raibh sí in anás féinmhuiníne agus nár shíl sí mórán dá háilleacht féin.
Mar sin féin, shantaigh mé Mín i gcónaí. Nuair a bhí mé ag bualadh craicinn le Sorcha, bhí sí ag cuimilt a báltaí féin lena leathlámh le faoiseamh a fháil, ach anois, bhí sé de dhíobháil orm go mór mór í a fháscadh chugam. Ina dhiaidh sin, agus an triúr againn ag teacht chugainn i ndiaidh tionnúr beag codlata a dhéanamh, chrom mé ar Mhín a phógadh agus a chuimilt, agus is é an deireadh a tháinig leis an gcluiche sin ná an rud a raibh súil leis: sháigh mé isteach mo bhod, agus chaith mé tamall ag streachailt leathair le Mín. Níor tháinig maolú ar bith ar an teasghrá a bhí tugtha agam di, a mhalairt ar fad, nó ba leasc liom greim mo lámh a scaoileadh di i ndiaidh ár gcomhriachtana. Mar sin féin, b’éigean dúinn aird a thabhairt ar Shorcha, agus an faitíos a bhí uirthi go ligfimis síos í. Nuair a bhí an obair críochnaithe agam le Mín, ní raibh de rogha agam ach Sorcha a ghiúmaráil arís. Ba mhór an obair é beirt chailíní a shásamh, agus nuair a bhí sé thart, bhí mé traochta ar fad.
Sa deireadh, thit ár gcodladh ar an triúr againn arís, agus sinn ag coinneáil teasa le chéile faoinár gcuid blaincéad. Le teacht an lae, tháinig muid chugainn arís, ach anois, ní raibh tuilleadh craicinn ar fáil dom ó cheachtar den bheirt acu. Rud ba mheasa fós, áfach, nár éirigh liom cumann grá a chur ar bun le Mín ina dhiaidh sin féin. Le fírinne, is dócha go raibh na cailíní do mo mhilleánú faoin dóigh a ndeachaigh siad thar cailc an oíche sin, agus mar sin, bhí an seanchairdeas imithe idir mé féin agus iadsan. Ní raibh mé ábalta, áfach, Mín a ligean i ndearmad. Is iomdha oíche aonair a chaith mé ag bleán mo bhoid agus ag brionglóidigh fúithi.
An grá éagmhaise sin a thug mé do Mhín, is follasach gur fhág sé goimh de chineál éigin ionam, goimh nár tháinig cneas ceart thairsti riamh. Nuair a chuimhnigh mé ar na cailíní ar fhéach mé leis an gcoimeadar a chur orthu ó sin i leith, b’éigean dom a admháil nár éirigh liom go rómhaith le haon bhean acu. An chuid ba mhó de na hócáidí, ní raibh mé ábalta oiread is síneadh leis an ngirseach, gan aon trácht ar chumann ceart grá. Bhí cupla cailín ann a bhí sásta a gcosa a scaradh i m’araicis, ach sin a raibh ann: nuair a bhí an gnó déanta againn, agus an oíche thart, d’fhág siad slán agam go múinte agus as go brách leo as m’árasán agus as mo shaol.
Is beag a rithfeadh liom ar an lá úd go raibh athrú saoil daite dom in achomaireacht. Bhí mé díreach do m’ullmhú do scrúduithe samhraidh na hollscoile, agus chuaigh mé go dtí an leabharlann le stampa nua a fháil ar cheann de na leabhair a bhí le léamh agam, i gcruth is go bhféadfainn í a choinneáil agam seachtain eile. Nuair a rinne mé mo bhealach trasna an urláir go dtí an deasc sheirbhíse, bhí súil agam le bean de na leabharlannaithe meánaosta a raibh ballaíocht aithne agam orthu ón gcupla mí a chaith mé féin i mo chúntóir anseo, corradh agus bliain roimhe sin. Baineadh stangadh asam nuair a chonaic mé bean óg dheas ag teacht i m’araicis ón gcúlseomra.
“Dia duit”, arsa mise, agus sórt iontais orm.
“Dia is Muire duit”, ar sise.
“Gabh mo leithscéal, ach is dóigh liom nach bhfaca mé thú ag obair anseo riamh. Is cosúil go bhfuil tú díreach úrfhostaithe.”
“Tá. Tá mé ag staidéar leabharlannaíochta, agus mé le mo sheal oiliúna a dhéanamh anseo i rith an tsamhraidh.”
“Chaith mé féin seal ag obair anseo anuraidh tá’s agat. Mar sin, d’fhéadfá a rá go bhfuil sórt aithne agam ar an teach agus ar a bhfuil ann. Ba mhaith liom iasacht an leabhair seo a athnuachan, más é do thoil é.”
Ghlac an cailín leis an leabhar uaim. Tharraing sí a scanóir láimhe thar an mbarrchód ar an gclúdach, agus í ag caitheamh taobhshúile ar scáileán an ríomhaire. “Fan nóiméad…Ó, is oth liom.”
“Cad é?”
“Tá triúr mac léinn i ndiaidh an leabhar seo a chur in áirithe, agus níl cóip ar bith eile ar an tseilf againn.”
“Triúr eile a deir tú? Ó maigh-ó. Tá an leabhar ag teastáil uaim don scrúdú.”
“Bhail, dealraíonn sé go bhfuil an triúr eile le dul faoin scrúdú céanna”, ar sise. Ansin, áfach, chonaic mé splanc mhagúil ag lasadh suas ina súile. “Ach ar ndóigh, d’fhéadfainn an leabhar a athstampáil duit agus neamhshuim a dhéanamh den triúr eile…ar aon choinníoll amháin.”
“Cén coinníoll?” a d’fhiosraigh mé, agus iontas orm.
“An rachfá go dtí na pictúir liom amárach?”
Ní raibh gíocs ná míocs asam i ndiaidh dom na focail sin a chloisteáil. Bheadh sí sásta athiasacht an leabhair a thabhairt dom faoi choim, ar acht is go rachainn ar scannán léi. Cad é an chuma a bhí ar chúrsaí an tsaoil inniu?
“Rachainn agus fáilte”, a d’fhreagair mise, “ach tháinig seo cineál aniar aduaidh orm. Cad fáth a rachfása liom féin, thar aon duine eile? Níl aithne ar bith agat ormsa, agus tá an ollscoil foirgthe le stócaigh.”
“Le fírinne”, ar sise - Sadhbh a bhí uirthi, mar a chonaic mé ar an lipéad a bhí ar a cíoch chlé, agus creidigí uaim go raibh dhá chíoch chruinne dheasa aici - “ní thig a rá nach mbeadh aithne agam ort. Chuala mé an oiread seanchais ag foireann na háite fút agus go bhfuil mé cineál fiosrach anois.”
Seanchas? Bhuel, ba chuma. Bhí an leabhar de dhíth orm go géar, agus ní raibh aon chaill ar an ngirseach ach an oiread. Le fírinne, chuir sí idir Shorcha agus Mhín i gcuimhne dom.
“Bíodh ina mhargadh”, arsa mise.
Thug muid uimhreacha ár nguthán póca dá chéile, agus ansin, b’éigean di freastal ar chustaiméirí eile. Ba leasc liom cur isteach uirthi ina cuid oibre, agus mar sin, d’fhág mé slán aici go múinte. Stop mé ag an doras leis an spléachadh deireanach a chaitheamh ina treo sula nglanainn liom as an áit. D’fhreagair sí an t-amharc sin trasna an urláir, agus nuair a chas mé uaithi ar ais, ba dóigh liom go bhfaca mé ag bobáil súile í.
Chuaigh mé abhaile liom, agus an leabhar faoin ascaill agam. Bhí an t-árasán beag cúng ag breathnú lán chomh truamhéileach agus a bhí riamh. Ar ámharaí an tsaoil, bhí leaba cheart agam anois, - is é sin, ní bhínn ag déanamh mo chuid codlata ar sheantocht a bhí caite fiarthrasna an tseomra a thuilleadh - ach is beag cuid súl a bhí san áit ar fad. Bhí na leabhair agus na dlúthdhioscaí ar fud an urláir, agus thairis sin, bhí na hirisí craicinn le feiceáil. Dá dtagadh Sadhbh ar cuairt chugam, is dócha gurbh fhearr gan iad a bheith chomh nocht sin.
Chuir mé na liarlóga pornagrafacha i bhfolach i gceann de na tarraiceáin thíos sa chupard, agus ansin, chuir mé sonrú sa chúpla leabhar coimicí craicinn ar an tseilf. Ar chóir dom iad a cheilt ar Shadhbh chomh maith? Bhuel, is dócha go bhféadfainn a bhfágáilt ansin, ceann acu ar a laghad. Nuair a thiocfadh an crú ar an tairne, ní bheadh ann ach rud a chuirfeadh in iúl do Shadhbh go raibh nádúr an fhir fhearga ionam. Mar a dúirt cara liom a bhí ina fhear mhór banaíochta, ní chuireann sé isteach ar an mbean go bhfuil suim agat i gcúrsaí craicinn, más léir di go bhfuil suim agat i gcúrsaí eile fosta. Thairis sin, ní hionann irisí craicinn den chineál shuarach agus coimicí craicinn le healaíontóir fiúntach. Ní cheadódh a náire don chuid is mó de na girseacha súil a chaitheamh ar an gcéad rud acu, ach ar ndóigh, ní bheadh siad leath chomh cotúil roimh an dara cuid. Sin é an cineál moráltacht dhúbailte a bhíonn ag roinnt leis na mná óga - gach rud a bhfuil míchlú na pornagrafaíochta air, seachnaíonn siad é, ach fan go gcuirtear an rud céanna ar fáil faoi ainm an anghrá, agus beidh tóir an diabhail acu air. Ach mar sin féin, nach cuma? Sin iad na cailíní duit, agus mura bhfuil tú sásta grá a thabhairt dóibh mar atá siad, fanfaidh tú ag bleán do bhoid féin go gcaitear na trí sluaiste ort, mar is airí ort.
An lá arna mhárach, scairt Sadhbh ar an nguthán póca orm.
”Mora duit ar maidin”, ar sise - bhí sé deich a’chlog agus ceart go leor bhí mise díreach ag iarraidh an leaba a fhágáil. ”Cogar, an mbeidh tú sásta ‘Paisean idir Dhá Thine Bhealtaine’ a fheiceáil anocht? D’éirigh liom dhá thicéad a fháil don taispeáint ar a deich a’chlog.”
Deich a’chlog? B’ionann sin is a rá go dtiocfadh deireadh leis an scannán leathuair an chloig i ndiaidh an mheán oíche, a bheag nó a mhór. Ach ar ndóigh, bheinn breá sásta an scannán a fheiceáil. Bhí sé i mbéal an phobail i láthair na huaire, agus an chuma ar an scéal gur siamsaíocht mhaith a bhí ann. Go bunúsach, má bhí na léirmheasanna inchreidte, is éard a bhí ann ná scannán eachtránaíochta a chuirfeadh Indiana Jones i gcuimhne duit, agus blas den anghrá curtha leis sin a d’fhág an scannán cosúil le heachtraí Emmanuelle ó na seachtóidí. Sin go díreach an cineál scannáin ba bhreá leat a fheiceáil i gcuideachta Shaidhbhe, leoga. Ar ndóigh, bhí cuid de na léirmheastóirí ag caitheamh anuas ar an scannán, agus iad barúlach go raibh sé ”ag oibiachtú na mban”, ach sin é an port a bhíodh acu i gcónaí.
Tháinig Sadhbh nuair a bhí nóin bheag agus deireadh lae ann. D’iarr mé isteach í agus thaispeáin mé di go bhféadfadh sí suí síos sa chathaoir bhog nuair a bheinn féin ag cur caoi orm sa seomra folctha. Chuimil mé leathghualainn léi agus thug mé póg bhráithriúil di - ní raibh drithlí ar bith ann, cé go raibh sí lán chomh deas le feiceáil is a bhí riamh. Ar ndóigh mhothaigh mé righneas beag i mo bhod ach ní fhéadfá a rá go raibh ragús ceart ag teacht orm. Ach bhí mé breá sásta go raibh Sadhbh ann faoi dheoidh.
Ag dul faoin gcith sa seomra folctha dom bhí mé ag smaoineamh ar Shadhbh, an dóigh a gcuirfeadh sí sonrú sna coimicí anghrácha, an dóigh a mbéarfadh sí ar an leabhar, agus cineál sceitimíní ag teacht uirthi nuair a d’fheicfeadh sí an sórt scéalta a bhí ann, an dóigh a gcuirfeadh sí leathlámh ina gabhal le faoiseamh a thabhairt di féin gan na héadaí a chur di…Anois, tháinig éirí craicinn orm féin i ndáiríribh, agus b’éigean dom brú dhá mhéar a bhreith ar mo bhreall le mo bhod a chur ina chodladh arís. I ndiaidh dom mé féin a ghlanadh is a thriomú agus díbholaíoch a spraeáil orm chuir mé malairt éadaí orm agus d’fhill mé ón seomra folctha. Mar a taibhsíodh dom, bhí Sadhbh ag léamh na gcoimicí anghrácha, ach níor náir léi é: ní dhearna sí ach a súile a ardú agus sméideadh orm.
”Cad é mar a thaitníonn an ceann sin leat?” arsa mise le comhrá na colpaí a dhéanamh, ó chaithfimis tamall maith a chur dínn anseo cibé sula mbeadh sé in am againn gluaiseacht linn i dtreo na pictiúrlainne.
”An ceann seo?” ar sise. ”Bhuel, le fírinne, níl sé thar moladh beirte. Tá a fhios agat, ní maith liom stíl línitheoireachta Crepax, agus níl mórán grinn ina chuid saothar. Agus ní féidir le mo leithéid comhionannú a dhéanamh leis na spanlóirí is na damháin alla a dhéanann gnó na mban aige. Is fearr liom Pichard, le fírinne.” Tháinig meangadh mioscaiseach uirthi. ”D’aithneoinn mé féin ina chuid ban tá a fhios agat. Agus bhí mé sna trithí gáire ag eachtraí Paulette i Vítneam.”
Muise, bhí Sadhbh ina saineolaí ar na coimicí anghrácha! An rógaire mná! Ach le fírinne, ba mhaith an rud é. Bean a bhí in ann comhrá a dhéanamh faoi shaothar Crepax nó Pichard gan luisne teacht inti!
”An bhfaca tú a dhath le Manara riamh?” a d’fhiafraigh mé di.
”Chonaic”, ar sise, ”ach le fírinne níor bhain mé mórán suilt as a chuid saothar riamh. Cuireann an réalachas grianghrafach sin as dom ar dhóigh, agus ar ndóigh is bábóga agus mainicíní iad na mná go léir aige. Bhuel, is maith liom cuid den mhagúlacht in ‘Click!’, ach ní oireann an nádúrachas sin don ghreann, dar liom.”
”Cad é do bharúil ar ‘Little Ego’ le Vittorio Giardino?” a d’fhiosraigh mé.
”Bhuel”, ar sise, ”is maith liom an bunsmaoineamh, is é sin, brionglóidí anghrácha an chailín sin, ach arís is dóigh liom nach bhfuil róréadúlacht na léaráidí ag cur leis na scéalta. Cogar, an bhfuil a fhios agat eachtraí Natacha? Le healaíontóir darbh ainm Walthéry?”
”Natacha, an t-aeróstach? Cinnte le Dia”, a d’fhreagair mé.
”Ba mhaith liom féin coimicí anghrácha i stíl Walthéry a fheiceáil”, ar sise. Tháinig meangadh gáire uirthi. ”Dá mbeinn ní b’fhearr ag tarraingt pictiúr, bhainfinn féin triail as.”
”An mbíonn tú ag tarraingt phictiúr mar sin?”
”Bím, ach le fírinne níl ann ach caitheamh aimsire. Bhain mé an-sult as na ranganna ealaíne ar scoil, ach tá mé as cleachtadh inniu.”
Tuigeadh dom anois cén fáth ar chuir sí an oiread sin suime ionam agus céard a bhí i gceist aici nuair a dúirt sé gur chuala sí an-iomrá orm ag foireann na leabharlainne. Bhí a fhios acu siúd go maith go raibh suim agam féin sna coimicí, na coimicí Eorpacha ach go háirithe. Ó ba mhaith le Sadhbh na coimicí agus na hamharcealaíona, is é an chéad tátal a bhain sí as an leabhar ná gur chóir di í a phlé liom mar shaothar ealaíne. Mar sin ní raibh suim aici ionam mar ábhar leannáin. Ón taobh eile de theastaigh uaithi go rachainn ag feiceáil scannán anghrách léi…
Ach ó bhí siad ag caint faoi na coimicí, sheansáil mé:
”An bhfaca tú ‘Morbus Gravis’, le Serpieri? Druuna atá ar an mbean arb í laoch na sraithe í.”
”Bhuel, tá cóip agam”, ar sise, ”ach cé go bhfuil Druuna féin thar barr” - cibé ba bhrí leis sin - ”ní maith liom an t-atmaisféar duairc sin, an diostóipe agus an t-éadóchas. B’fhearr liom dá mbeadh scéalta suairce súgacha ann. Thairis sin, is é mo thuairim nach bhfuil sa duairceas sin ach cur i gcéill, staidiúir nach bhfuil croí an ealaíontóra inti i gceart, cineál stiúir a chuireann sé air féin.” Thost sí ar feadh tamaill. ”Caithfidh mé a admháil nach bhfuil mé róshásta leis an gcuid is mó de na coimicí anghrácha dá bhfuil ann. Thaitin scéalta áirithe le Gilbert Hernández go mór liom, áfach.”
Chaith muid tamall fada ag caint le chéile mar sin, go dtí go raibh sé in am againn imeacht linn agus aghaidh a thabhairt ar an bpictiúrlann.
”Pálás na Draíochta?” arsa mise, cé go raibh a fhios go maith agam an áit.
”Cá háit eile”, a d’fhreagair Sadhbh go gealgháireach.
Is éard a bhí i gceist le Pálás na Draíochta ná ceann de na seanphictiúrlanna nach raibh baint acu le sreanga móra an ghnó. Bhí an áit á reáchtáil ag fear beag cnagaosta arbh iad na scannáin for agus fónamh a shaoil, agus a bhreithiúnas féin aige ar céard ba scannán maith ann. Is é an leasainm a bhí ag na mic léinn air ná Draíodóir an Pháláis - sin, nó Draoidín an Pháláis, ós rud é nach raibh sé go díreach ar dhuine de na fir ab airde sa trí phobal. Ach ní raibh urchóid ar bith ann, ós rud é go raibh muid go léir an-mhór leis an Draoidín. Fear lách cairdiúil a bhí ann, duine uasal íseal, agus é breá sásta dul faoi agallamh ag seachtaineán na mac léinn faoi chúrsaí scannánaíochta agus faoin dearcadh a bhí aige orthu. Ba é an coincheap ba mhó agus ba tábhachtaí ina stór focal ná ionracas. ”Is í an tsiamsaíocht mhaith is mó a theastaíonn uaim - níos mó ná na scannáin leadránacha ealaíonta”, ar seisean i gceann de na hagallaimh, agus é ag áitiú sa chéad abairt eile, ”le nach mbainfí an tátal contráilte asam”, go raibh meas aige ar stiúrthóirí ealaíonta freisin, ”ar an duine acu nach bhfuil ag caitheamh púicín nach leis féin é agus nach dual dó, agus go bhfuil fís dá chuid féin aige”. Roghnódh sé Russ Meyer thar aon stiúrthóir bréagealaíonta lá ar bith, a dúirt sé, ós rud é go raibh Meyer dílis dó féin. ”Bhí fís ag Russ Meyer: cíocha móra a chur ar taispeáint ar an scáileán. D’fhéadfá a rá nach raibh ann ach madrúlacht agus gáirsiúlacht, ach is é mo bharúil gur fís ionraic a bhí ann. Más é an rud atá daite duit cíocha móra a scannánú, déan é agus ná bí ag iarraidh a mhalairt a ligean ort féin.”
Sin é an cineál fear a bhí sa Draoidín. Nuair a chualathas an chéad iomrá ar ”Paisean idir Dhá Thine Bhealtaine”, ní raibh mo dhuine i bhfad ag cur an scannáin in áirithe le haghaidh a phictiúrlainne féin. Bhí an Draoidín an-ghnóthach ag déanamh promóisin don scannán sin, agus é barúlach go raibh ”Paisean” thar barr mar shiamsaíocht de réir a thoighise agus a thuisceana féin.
Rinne Sadhbh agus mise comhrá éigin faoin Draoidín agus sinn ag déanamh ár mbealaigh i dtreo na pictiúrlainne, agus luaigh mé Russ Meyer freisin. Ní raibh saothar leis siúd feicthe ag Sadhbh, ach de réir na luaidreán a chuala sí ní raibh siad chomh maith sin mar shiamsaíocht fiú de réir na gcritéar a bhí leagtha amach ag an Draoidín féin, ó bhí seanmóireacht éigin measctha tríothu. ”Le fírinne”, d’admhaigh sí, ”is dóigh liom go dtuigim cás an Draoidín níos fearr ná an Draoidín féin. Ní chreidim go mbainfinn mórán suilt as saothar Meyer. B’fhearr liom pornagrafaíocht lom - bíonn sí ionraic, ar a laghad.”
”An mbíonn tú ag breathnú ar phornagrafaíocht?” arsa mise. Bhain sé sórt stangadh asam. Dar fia b’fhéidir nach raibh sé chomh ciallmhar sin agam na hirisí craicinn a cheilt ar Shadhbh!
”Bhuel, ní bhacaim mórán léi inniu”, a d’fhreagair sí ar nós cuma liom. ”Chonaic mé mo chuid di nuair a bhí mé i mo dhéagóir agus suim agam inti mar is dual don aois sin, ach d’fhéadfá a rá gur thuirsigh mé di. Nuair a tuigeadh dom go raibh samhlaíocht ní b’fhearr agamsa ná acu siúd a bhí ag táirgeadh an stuif, chaill mé an chuid ba mhó den spéis a bhí agam ann go dtí sin. D’fhéadfainn í a dhéanamh ní b’fhearr ná lucht a déanta.” Ansin, rinne sí draothgháire beag, beagnach searbh. ”Tá súil agam nár bhain mé scanradh asat.”
Tháinig sí aniar aduaidh orm ceart go leor, ach nuair a scrúdaigh mé mo chroí, tháinig mé ar an gconclúid nach raibh mé scanraithe ar aon nós. A mhalairt ar fad thaitin sí liom ní b’fhearr ná roimhe sin, chomh réidh ionraic is a bhí sí ag labhairt a hintinne i leith na gcúrsaí seo. ”An mbíonn eagla ar na fir romhat mar sin?”
”Bíonn”, ar sise. Ansin, tháinig gnúis bhrónach uirthi an chéad uair ó fuair mé aithne uirthi. ”Anuraidh thit mé i ngrá le buachaill deas cúthail a raibh an-chuideachta agus an-chomhluadar ann. Bhí muid ag déanamh comhrá faoi gach uile shórt, agus shíl mé go raibh muid chomh mór le chéile agus ab fhéidir. Nuair a tháinig an crú ar an tairne áfach ní raibh sé sásta dul i gcumann ceart grá liom, nó is é an tátal a bhain sé asam ná go raibh mé róscaoilte faoi chúrsaí craicinn agus róbhog faoi mo chuid.” Tháinig snag caointe ina guth. ”Bhí mé chomh dúnta i ngrá leis is nár chuimhin liom fear ar bith eile a bheith ag siúl dhroim an domhain seo ar aon nós. Shíl mé go raibh sé ceart go leor aige mé a bheith chomh hionraic is a bhí…” Theip a glór uirthi agus d’aithin mé an chéad deoir faoi leathshúil aici.
”Gabh mo leithscéal”, ar sise. ”Níor chóir dom mo racht a ligean ortsa mar seo.”
”Ó, ná bac, tá sé ceart go leor”, arsa mise. ”Is maith liomsa thú chomh neamhbhalbh is atá tú. Is mór an trua liom an t-amadán sin nár thuig a leas. Déan dearmad den diabhal fear agus coinnigh do shúil ar an lá inniu agus amárach.”
Thriomaigh Sadhbh a cuid deor.
”Ba mhaith liom rud amháin a admháil leat”, ar sise, ”ach níl mé cinnte an gcreidfidh tú uaim choíche é.”
”Bain triail as”, arsa mise.
”Tá mé ceithre bliana fichead d’aois”, a d’fhreagair sise, ”agus ní raibh caidreamh collaí agam le haon duine riamh.”
”Muise tá sé ag rite liom é a chreidiúint uait”, arsa mise, ”ach más amhlaidh, tuigim anois an dóigh ar ghoill sé ort an diúltú sin a fháil ó do bhuachaill.” Agus diabhal smid bhréige a bhí ann, nó is iomaí diúltú den chineál chéanna a fuair mé ó na mná i rith na mblianta. Théigh mo chroí le Sadhbh. An raibh mé ag titim i ngrá léi?
”Go raibh maith agat”, ar sise. Tháinig an ghealgháirí dheas mhioscaiseach ina glór arís, rud a thaitin liom go mór. ”Tá a fhios agat, gach aon fhear eile a ndéarfainn an rud céanna leis, is é an chéad fhreagra a rithfeadh leis ná áis agus iasacht a bhoid a thairiscint dom le fadhb thromchúiseach mo mhaighdeanais a leigheas.”
Ba í sin Sadhbh i mbarr a maitheasa, mar ab fhearr ab aithnid dom í. ”Tá tú rochiniciúil i leith na bhfear”, arsa mise tar éis gáire maith a ligean asam. ”Éist an amaidí, a stór. Tá Pálás na Draíochta thall ansin, cibé scéal é.”
Bhí muis, bhí muid díreach ag teacht i gcóngar don áit. Rug mé greim ar lámh Shaidhbhe, agus bhraith mé creathnú beag ag dul trína colainn nuair a d’fhreagair sí an greim. Ansin, chuaigh muid isteach sa Phálás.
Bhí forhalla na pictiúrlainne breac le póstaeir gháifeacha scannán. Cuid mhór acu ba athchlónna ar phóstaeir stairiúla iad. Bhí spiorad an úinéara ar fud na háite: ba léir go raibh fios maith a ghnó ag an duine a bhí ag reáchtáil na pictiúrlainne seo. Bhí an Draoidín féin thíos san fhorhalla, agus é sáite i gcomhrá le beirt fhear óg ó chlub scannán na hollscoile.
”Ó muise, nach é Proinsias é!”
Bhain duine éigin do mo leathghualainn, agus thiontaigh mé timpeall le radharc a fháil air. Cé eile a bheadh ann ach Tadhg an Cheamara.
Fear meánaosta, nó fiú scothaosta, a bhí i dTadhg an Cheamara cé go raibh sé deacair a aois a aithint i gceart gan dianscrúdú a dhéanamh air, nó bhí folt mór catach gruaige air a d’fhág cosúil le Jim Morrison é agus a chuaigh i bhfeidhm ort ní ba láidire ná an chuid eile dá dhealramh. Chaitheadh sé a chuid ama ag déanamh grianghraf de scoraíochtaí agus d’airneáin na mac léinn, de na ceolchoirmeacha rac mar shampla, agus é ag foilsiú ”tuarascálacha” fótachoipeáilte i ndiaidh na n-imeachtaí. Ar dtús bhí luaidreáin de gach sórt á n-insint faoi, nó bhí cuid de na daoine barúlach gur gníomhaire rúnda de chuid an Bhrainse Speisialta a bhí ann agus an chuid eile ag déanamh gur claonachán craicinn a bhí ann agus é ag iarraidh cluain a chur ar chailíní, nó fiú ar bhuachaillí, le haghaidh cóisir ghnéis agus drugaí. Má d’aithin lucht na ráflaí chomh cosúil is a bhí Tadhg le Jim Morrison, is dócha nár bhain sé de na luaidreáin seo go díreach, nó bhí an ghlúin óg ní b’eolaí ar neamh-mheasarthacht Mhorrison i gcúrsaí leathair agus drugaí ná ar a chuid ceoil. De réir a chéile, áfach, fuair na daoine aithne air agus tuigeadh dóibh gur fear maith macánta gan urchóid a bhí ann agus gur fónta an obair a bhí idir lámhaibh aige ag doiciméadú shaol na n-óg sa chathair.
Bhí cúpla focal aigeanta agam le Tadhg, agus ansin bheannaigh sé do Shadhbh. Tháinig sé chun solais go raibh ballaíocht aithne aige ar an gcailín, ach ar ndóigh, fear cuideachtúil caidreamhach a bhí ann agus aithne aige ar chách - uasal is íseal, sean is óg, fireann is baineann agus gach cineál idir eatarthu. Agus thairis sin chaithfeadh Tadhg cuairt a thabhairt ar leabharlann na hollscoile ó am go ham. Go bhfios dom bhí céim aige san antraipeolaíocht, agus ailt léannta foilsithe aige in irisí antraipeolaíocha freisin - rud follasach go raibh litríocht ag teastáil uaidh uaireanta le haghaidh an chineál seo oibre. Le fírinne ba í an antraipeolaíocht ba spreagadh don doiciméadú a bhí sé a dhéanamh ar shaol na mac léinn.
”Mar sin, an bhfuil Proinsias ag iarraidh thú a fhostú mar leabharlannaí príobháideach?” a dúirt Tadhg le Sadhbh. Tháinig luisne bheag dheas i leiceann na girsí, agus má bhi sí dathúil cheana féin, d’fhág an luisne sin i bhfad ní b’áille fós í. ”Bhuel”, ar sise, ”is féidir go bhfuil, ach caithfidh sé a chuid leabhar a thaispeáint dom go fóill.” Ag rá an méid seo di bhí sí ag sciotaíl gháire lán chomh neirbhíseach is a shamhlófá le cailin cheithre blian fichead a bhí ina maighdean i gcónaí.
D’fhreagair Tadhg an gáire agus d’fhág sé slán is beannacht againn, nó bhí gnó iriseoireachta aige anseo. Rachadh an Draoidín faoi agallamh aige, agus dhéanfadh Tadhg cúpla grianghraf den phictiúrlannaí chomh maith. Ar ndóigh, bhíodh an fear mór ceamaradóireachta seo ag dul le saoririseoireacht freisin, sa bhreis ar an iliomad dual eile ar a choigeal.
”Fear barrúil é siúd”, arsa Sadhbh. ”Nuair a tháinig sé go dtí an leabharlann an chéad uair le mo linn, chuir sé scáth eagla agus scáfaireacht orm. Ní raibh mé in ann an tátal ceart a bhaint as mo dhuine, agus an chosúlacht sin air. Ach ansin d’aithin mé gur duine lách cineálta a bhí ann agus go raibh an fhoireann go leor cairdiúil leis, agus ansin fuair mé amach go raibh sé ag staidéar eolaíocht pholaitiúil san ollscoil.”
”Eolaíocht pholaitiúil?” a d’fhreagair mise. ”Shíl mé gur antraipeolaí a bhí ann.”
”Tá céim aige san antraipeolaíocht aige ceart go leor”, arsa Sadhbh, agus an chuma uirthi go raibh sí cineál bródúil as a bheith in áit mo mhúinte anois, ”ach mar a chuala mise, tá sé ag iarraidh céim eile a bhaint amach san eolaíocht pholaitiúil.”
”Bhuel”, arsa mise, ”tá ladar i ngach mias ag mo dhuine, mar is dual dó. Ag Dia atá a fhios cá bhfaigheann sé an fuinneamh le hé féin a choinneáil ag imeacht, ós fear cnagaosta é cheana. Ach cogar anois, ní mór dúinn dul isteach. Táthar ag oscailt an dorais.”
Muise, bhí na maoir ag ligean daoine isteach sa halla féachana cheana. Thum Sadhbh leathlámh ina mála láimhe agus tharraing sí amach na ticéid. Ansin, chuaigh muid suas an cúpla céim staighre le teacht ar an léibheann os comhair bhealach isteach an halla féachana. Thaispeáin muid na ticéid don mhaor, agus tháinig meangadh fáiltiúil air. Sméid sé a cheann orainn, agus isteach linn ansin.
Na suíocháin a bhí againn bhí siad i lár na sraithe deireanaí, i bhfad ar shiúl ón lucht féachana eile. Ní raibh an halla féachana ach scothlán, agus ba mhic léinn iad an chuid ba mhó dá raibh ann. D’ardaigh Sadhbh a lámha agus chuir sí taobh thiar dá ceann iad, agus í ag síneadh siar ina suíochán. Ní bean bheag bhídeach a bhí inti go díreach, ach mar sin féin bhí sí ábalta suí go compordach ansin, rud a bhí ag dul díom féin, ós fear mór ard mise. An dóigh a raibh sí ag síneadh a cnámha ansin, bhí sí ag déanamh an-seó den dá chíoch mhóra chruinne dheasa sin aici - le fírinne d’fhág sí chomh feiceálach iad agus ab fhéidir léi gan na héadaí a bhaint di. Nuair nár éirigh liom gan mo dhá shúil a shá iontu, lig Sadhbh gáire beag aisti.
Ansin, thosaigh na soilse á maolú go mall, agus an dorchadas ag breith orainn de réir a chéile. Tháinig an chéad fhógrán ar an scáileán sula raibh na soilse lánmhúchta. Cuir codladh d’oíche ó mhaith leis an gcaife seo, bain na fiacla de do dhrandal leis an milsínteacht sin nó siúd…Agus ansin, chonaic muid teideal an scannáin á leathadh amach os ár gcomhair: PAISEAN IDIR DHÁ THINE BHEALTAINE.
Níorbh áibhéil a rá gur meascán as eachtraí dufaire agus eachtraí earótacha a bhí ann. Bhí laoch meánaosta, duairc, tostach ann agus é ar a sheachnadh ón tsibhialtacht i dteach tábhairne ar imeall na gcoillte doimhne trópaiceacha nach raibh aon duine ach é féin eolach orthu. Ar ndóigh tháinig buíon taighde agus taiscéalaíochta ag lorg cuidiú agus treoraíochta air, nó bhí siad ag iarraidh iarsmaí an teampaill a fhionnadh a bhí i bhfolach sna coillte seo máguaird, de réir mar a bhí le léamh ar shean-lámhscríbhinní ar thángthas trasna orthu anseo na scórtha bliain ó shin agus nár baineadh ciall ná tuiscint astu ach le déanaí.
Ós scannán anghrách a bhí ann, bhí beirt bhan óga leis na taighdeoirí - iriseoir mná agus í ar coipeadh le hanghrá fiain, agus cúntóir taighde nach raibh ach ag fanacht leis an bhfear ceart a mhusclódh an paisean inti. Agus, dar fia, bhí dealramh áirithe ag an dara bean acu le Sadhbh.
Ba léir go raibh an bheirt ghirseach sin doirte don laoch rúndiamhair ó thús an scannáin, agus gach bean acu ag iarraidh é a chealgadh chuici féin. Mar sin, ba mhinic a bhí radharc ag an lucht féachana ar bhean acu, agus í ag caitheamh scriosán bocht cúng éadaigh de chineál éigin a d’fhág an chuid ba mhó dá colainn ris. D’fhág an scannán cuid a súl ag na féachadóirí ban freisin, áfach. Nuair a casadh sruth, loch nó dobhar eile ar an mbuíon i nduibheagáin na dufaire, chuaigh an laoch fearga fearúil ag snámh le smúit agus salachar an taistil a ghlanadh dá chuid matán, agus ar ndóigh, ní raibh ceachtar den bheirt chailíní i bhfad ag teacht i láthair le lán a súl a bhaint as an gcuradh.
Bhí triantán grá ag faibhriú, mar sin, agus an t-iriseoir mná agus an cúntóir cúthail taighde araon ag tabhairt teasghrá don fhear chiúin. Ós bean theasaí a bhí sa nuachtánaí, agus í chomh santach sa sásamh craicinn is gur chuma léi faoi ghnéas a leannáin, bhí sí ag iarraidh an cúntóir taighde a chealgadh chun babhta craicinn nuair a bhí an bheirt acu á bhfolcadh san abhainn. Tháinig an bhuíon taighde ar an teampall faoi dheireadh, ach, rud nach raibh súil leis acu féin cé gur léir é don fhéachadóir roimh ré, bhí treibh chruálach ag faire na háite agus ag cleachtadh deasghnátha déistineacha. Bhí folt órga ar gach fear sa treibh, agus iad go léir ag breathnú cosúil le haisteoirí breise i scannán faoi ré na Naitsithe sa Ghearmáin. Dream bagrach a bhí iontu muise, nó d’fhéadfá stiúgadh le gáire i ndiaidh an chéad spléachadh a fháil orthu, agus - rud eile nár tháinig aniar aduaidh ar an lucht féachana - d’fhuadaigh siad na cailíní agus bhain siad a gcuid éadaí díobh le go mbeadh cuid ár súl againn arís. Phéinteáil fear asarlaíochta na treibhe comharthaí mistéireacha timpeall ar chíocha na gcailíní, agus thosaigh an chuma ag teacht ar an scéal go raibh an treibh meáite ar iad a íobairt do dhia nó do neach neamhshaolta eile dá gcuid, arbh é Uch a ainm. Bhí cuaille mór ard ar déanamh boid ina sheasamh i lár shráidbhaile na treibhe, agus ba é an cuaille seo tótam an dé úd Uch, nó ar a laghad bhí fir na treibhe ag umhlú don chuaille sin agus ag rá ”Uch” leis. Ní raibh sé soiléir cé acu a bhí an treibh dírithe ar na girseacha a mharú leis na miodóga lannleathana a raibh ceann acu á bheartú ag gach fear sa treibh, nó ar iad a shlua-éigniú. Bheifeá ag súil leis an dara rogha acu, ó nach raibh bean ar bith de chuid na treibhe féin le feiceáil - shílfeá go raibh craiceann mná ag teastáil uathu go géar, mar sin.
Pé scéal é, bhí laochas an fhir chiúin go mór mór de dhíth leis na cailíní a shábháil. Agus iad ina gcraicne dearga ag fanacht le cibé dúchinniúint a bhí fir na treibhe a ullmhú dóibh, thosaigh na girseacha ag pógadh agus ag cuimilt a chéile. San am chéanna bhí treoraí tréan treisiúil tostach na buíne taighde ag déanamh téisclime le teacht chun fortachta do na girseacha. Níor theip na pleananna air, ó ba é an laoch é, ach mar sin féin, choinnigh an t-éalú an féachadóir i bpianpháis, agus an dóigh a gcaithfeadh seisean agus an bheirt chailíní dul i bhfolach ó phatróil na bhfear treibhe. Ar ndóigh, nuair a d’fhill an bhuíon ar bhaclainn na sibhialtachta, bhí an laoch ag teastáil ón mbeirt bhan le haghaidh aicsean craicinn i gcónaí. Bhí oíche theasaí leathair aige leo, ach sa deireadh, ní raibh sé sásta glacadh le ceachtar acu mar leannán seasta. D’fhág na cailíní slán aige, agus d’fhan an laoch thiar sa teach tábhairne ar imeall na dufaire i gcuideachta an t-aon leannán amháin a raibh fíorghrá aige dó, is é sin, an t-uisce beatha.
Ba é sin an scéal, nó an cnámhscéal ab fhearr a rá, ach le fírinne bhí éirithe le lucht a scannánaithe a lán bia agus feola a chur timpeall ar na cnámha loma sin. Ar ndóigh, d’fhéadfá a rá nach raibh sa scéal féin ach amaidí agus go ndeachaigh an scriptscríbhneoir i ndeireadh a dhúthrachta ag iarraidh scéal chomh háiféiseach a chumadh is a d’éireodh leis. Ach maidir leis an gcriú scannánaíochta, gan trácht a dhéanamh ar na haisteoirí, chaithfeá a admháil go ndearna siad jab maith de, tríd is tríd. Bhí an teannas anghrách ag dul in airde go nádúrtha, agus má bhí an scannán ag cur thar maoil le nochtacht, ní fhéadfá a rá nach raibh cúiseanna plotála leis sin. Cé go raibh na haisteoirí dathúil, ní raibh an iomarca smididh orthu, ná ionchlannáin chíoch ag na mná.
Bhí greim docht daingean ag Sadhbh ar mo lámh dheas ó thús go deireadh an scannáin, agus cheadaigh sí do na himeachtaí dul i bhfeidhm uirthi go hiomlán. Mhothaigh mé ag creathnú í nuair a chonacthas laoch ciúin misniúil muscalach mascalach an scannáin ag taispeáint a chuid matán ar an scáileán, ach thairis sin, ba léir go raibh suim éigin aici ina raibh á dhéanamh ag an mbeirt bhan le chéile. Uair nó dhó thug Sadhbh póg dom, agus m’anam don diucs má fuair mé póg chomh teasaí sin ó aon bhean riamh. Ní dhearna mé iarracht í a chrúbáil ná a mhéarú, áfach.
Nuair a bhí an scannán ag druidim chun deiridh, áfach, stiúir Sadhbh mo lámh isteach ina gabhal féin. Baineadh stangadh asam, ach ansin ní dhearna mé ach mo lámh a fháscadh go séimh cúramach uirthi. Dhírigh sí amach a colainn go tobann agus lig sí scread beagnach dochluinte aisti.
Ansin bhí an scannán thart agus las na soilse suas as an nua. Tharraing mé mo lámh ar ais chugam, ach ansin fuair mé greim docht ar chiotóg an chailín arís.
Ní féidir liom a shéanadh go raibh mo bhod ina cholgsheasamh, ach má bhí féin, bhí mé leath cnagtha ag an tuirse. Cé go raibh Sadhbh deas dathúil, agus í ar sheol na braiche a raibh den oíche a chaitheamh ag bualadh craicinn liomsa, ní raibh mé róchinnte go mbeinn ábalta í a chur ar bhealach a haoibhnis, agus mo chodladh ag titim orm. Thairis sin, dá mba é an chéad uair aici é, ní bheadh sí sásta le rúpáil leathchodlatach oibre sa leaba - bheadh séimhe agus foighne ag teastáil.
Faoin am sin, bhí Sadhbh faoi dháir ar fad. De réir dealraimh, bhí sí meáite ar shlán a fhágáil ag a maighdeanas anocht. Bhuel, chaithfinn dul sa bhearna bhaoil, ach ar mhí-ámharaí an tsaoil, bhí na cnámha ag luí orm i ndiaidh dom an tamall fada sin a chaitheamh i mo shuí go hanacair. Ón taobh eile de, ba ola ar do chroí é bheith ag baint lán do shúl as Sadhbh agus an ragús a bhí uirthi. D’fhéadfá a rá go raibh sí do mo tharraingt ina diaidh, agus má bhí aon rud á tarraingt féin ba é an fonn mínáireach craicinn é.
Bhí cónaí ar Shadhbh i mbloc árasán a bhí tógtha as brící dearga, agus é ceithre urlár ar airde. Bhí a cuid méar ag creathnú le teann sceitimíní, agus thit an eochair as a lámh nuair a bhí sí ag iarraidh í a shá isteach i gcró an ghlais. Ní dhearna sí ach gáire faoi sin, agus í ag cromadh síos leis an eochair a ardú ó na leaca coincréite. Thug mé in amhail cuidiú léi, ach bhí sí róluath agam. Bhí sí ag imeacht scaoilte le macnas, agus chreid sí gurbh iad an doras mór seo thíos agus doras a hárasáin féin thuas an dá chonstaic dheireanacha idir í agus ríocht an aoibhnis.
Ní raibh ardaitheoir ar bith sa teach, agus mar sin b’éigean dúinn siúl suas an staighre go dtí an tríú hurlár. Ar ámharaí an tsaoil ní ar an gceann ab airde a bhí Sadhbh ina cónaí. Bhí mé chomh tuirseach ag dul isteach ina hárasán is nach raibh mórán ar m’intinn ach an codladh agus an suan. Chuaigh sise ar an leithreas, agus chaith mé féin súil i mo thimpeall.
Bhí áit dheas ag Sadhbh i ndáiríre. Dúirt sí liom go raibh sí as cleachtadh mar ealaíontóir, ach má dúirt féin, is dócha nach raibh ann ach modhúlacht. Bhí pictiúir línithe leathdhéanta ar a deasc, agus cinn chríochnaithe a raibh lorg na láimhe céanna le haithint orthu ar na ballaí. Bhí móitífeanna éagsúla ann: seanscríobhaí ón Meánaois ag breacadh síos litreacha maisiúla ar a scrolla; seanleabharlann thréigthe ina raibh na damháin alla ag déanamh a n-abhrais féin; agus ansin, bhí cúpla ceann ann a raibh blas an anghrá orthu freisin. Bhí féinphortráid amháin ann a chuaigh go mór i bhfeidhm orm: sa cheann sin bhí sí le feiceáil ina craiceann dearg, bean óg álainn áilíosach, agus gnúis chumhach bhrionglóideach uirthi. Bhí daoine ag bualadh leathair ina timpeall mar a bheadh féasta fiáin collaíochta ar siúl acu, fir agus mná nach raibh ach sceitseáilte go doiléir. Cur síos coscrach a bhí ann ar a huaigneas collaí féin, agus mhothaigh mé righneas nua i mo bhod nuair a chuimhnigh mé go raibh an cailín sin anseo, in aice láimhe liom.
Chuala mé doras an tseomra fholctha á oscailt, agus d’iompaigh mé ina threo. Bhí Sadhbh ina seasamh os mo chomhair, agus í nocht ar fad faoina fallaing fholctha. Bhí sí ag starógacht orm le dhá shúil a bhí chomh lonrach le dhá aibhleog sa dorchadas, agus nuair a thriail sí labhairt, níor tháinig ach bogchaoineadh bocht piachánach as a scornach.
D’fháisc mé chugam í agus mé á pógadh, agus má bhí mé tuirseach roimhe sin níor chuimhin liom é a thuilleadh. Bhí mé ag cogar ina cluas go raibh sí ar an mbean ab áille, ab fhearr, ba mhíorúiltí dár casadh orm riamh, agus ba dual don fhallaing sin titim di go sciobtha. Phóg mé an dá chíoch mhóra mhillteanacha úd, agus ansin, d’oibrigh mé mo theanga ar leathdhide léi. Theastaigh uaim gach aon cheintiméadar cearnach dá colainn a phógadh, a lí agus a chuimilt. Mhothaigh mé ag creathnú í nuair a bhain mé dá pis, agus rith smaoineamh liom. Thosaigh mé ag mionchroitheadh mo chuid méar thíos ansin. ”Tonnchreathaire nádúrtha”, arsa mise, agus phléasc a gáire ar an gcailín. D’aithin mé gur thaitin an tonnchreathaire sin léi go mór, agus d’fhéach mé chuige nach raibh a cailín i bhfad ag baint amach bhuaicphointe an aoibhnis. Bhuail an fonn diabhlaíochta mé: cé go raibh sí sna trithí ag a hórgasam cheana féin, ní dhearna mé ach leanúint liom.
Bhí Sadhbh ag béicfigh mar a bheadh sí ag foghlaim an bháis, agus ba trua liom na comharsana an dóigh a raibh sí ag cur di. Nuair a fuair mé amach go raibh mo bhod féin sách crua agus nach raibh mo chodladh ag titim orm go díreach, chaith mé mo chuid éadaí uaim agus d’fháisc mé Sadhbh chugam in athuair. Mhothaigh mé a teas ar feadh mo cholainne féin, agus rug sí ar mo sháiteán lena méara cúthaile cúramacha. Scar sí a gabhal go fial fáiltiúil romham, agus í ag ábhaillí le mo bhod.
Ach ansin, thosaigh na fadhbanna:
”An bhfuil rubar agat?”
”Níl, shíl mé go raibh ceann agatsa!”
An seanphort céanna go deo deo, muise!
Bhí tost ann ar feadh tamaill, ach sa deireadh dúirt mise: ”Bhuel…beidh lá eile ag an bPaorach, nach mbeidh?”
Tháinig aoibh gháire ar Shadhbh, agus is é an freagra a thug sí ná: ”Beidh, ach tá rud amháin ann a chaithfidh mé a rá…”
”Cad é an rud é?”
”Ní raibh a fhios agam go raibh sloinne ar leith ar do philibín. Bhuel, a Philib de Paor, cén chaoi a bhfuil tú?” Chroith sí mo bhod mar a bheadh sí ag croitheadh láimhe liom. Phléasc ár ngáire orainn arís, agus nuair a bhí ár racht ligthe againn luigh muid síos agus sinn snaidhmthe go cluthar ina chéile. Thit ár gcoladh orainn, agus d’fhan muid i dtoirchim suain go dtí gur thosaigh an clog aláraim ag clingireacht go cársánach i bhfad bhfad róluath. Rinne Sadhbh mochóirí, mar is dual don leabharlannaí choinsiasach, ach d’fhan mise i mo luí, agus níor lig a croí di ruaigeadh a chur orm as an árasán. Nuair a tháinig mé chugam i gceart, bhí an ghrian i bhfad in airde cheana, agus Sadhbh imithe le trí uaire an chloig anuas, ar a laghad.
Bhí anam agus spiorad an chailín le haithint ar an árasán go léir, sna pictiúir, sna leabhair agus sna baill éadaigh a bhí fágtha anseo is ansiúd ar na troscáin. B’amhlaidh ba mhó a ghoill sé orm í a bheith imithe. Bhí a fhios agam go dtiocfadh sí ar ais nuair a dhúnfaí an leabharlann, ach mar sin féin mhothaigh mé an cineál caitheamh ag teacht orm arís a luíodh orm i ndiaidh na gcailíní a d’fhág ar an mblár folamh mé i ndiaidh oíche amháin comhriachtana.
Ba chuimhin liom bean acu anois - thiocfadh linn Eibhlín a thabhairt orthu. Ba ghirseach mhacnasach í a bhí ag déanamh staidéir le bheith ina speisialtóir meán cumarsáide de chineál éigin, agus féith an ealaíontóra inti, díreach mar a bhí i Sadhbh féin. Déanta na fírinne, bhí sí fiú i ndealramh le Sadhbh. Bhain sí an-fhad as an gcomhriachtain le méadú ar an sult, agus cathuithe uirthi fad a bhaint as an gcumann chomh maith. San am chéanna bhí a fhios aici nach raibh sí i ngrá liom. Bhí sí suite siúráilte nach mbeadh sí i bhfad ag cur dúil nimhe san aoibhneas chollaí a bhí le fáil uaim, ar sise, agus eagla uirthi roimh an andúil sin. Nó, le bheith beacht, bhí eagla uirthi roimh an gcumhacht a d’fhágfadh an andúil sin agam uirthi. Ní raibh muinín aici asam go dtuigfinn an fhreagracht a rachadh lena leithéid de chumhacht. Ní raibh mé in ann húm ná hám a rá le maolú ar an mímhuinín sin, agus mar sin, d’imigh sí uaim go deo, díreach mar ba dual do na cailíní riamh.
Bhí suim agam in Eibhlín, mar dhuine. Nuair a chonaic mé na pictiúir a bhí tarraingthe aici, theastaigh uaim labhairt léi fúthu le teacht isteach ar a cuid mothúchán, ar an gcineál pearsantachta a bhí inti, ach nuair a tháinig an crú ar an tairne, ní fhaca sí ionam ach…bhuel, tonnchreathaire daonna le haghaidh a pite. Agus bhí an chuma ag teacht ar an scéal nár thaise do Shadhbh é.
Bhí clúdach litreach ar an gcathaoir in aice leis an leaba, agus m’ainm breactha síos air. Ba leasc liom an clúdach a oscailt, nó bhí an teachtaireacht á taibhsiú dom cheana: bhí an t-órgasam thar barr, ach tá’s agat, tuigeann tú, creid uaim, blá-blá-blá, slán agus beannacht, Sadhbh. Bhuel, stróic mé an clúdach den litir agus chrom mé ar í a léamh.
”A Phroinsiais, a stór!”
”Chuaigh mé ag obair. Bhí tú i do chodladh chomh sámh is nach bhfuair mé ó mo chroí tú a mhúscailt i gceart. Fan ansin a fhad agus is mian leat, ná déan coimhthíos ar bith. Ba mhaith liom tú a fheiceáil os comhair dhoras mór na leabharlainne ag a hocht a chlog, nuair a bheidh an leabharlann á dúnadh. Is féidir linn cupán caife a chaitheamh siar chois na Faiche Móire, dul sna pictiúir nó pé rud is rogha leat a dhéanamh ansin. Ceannaigh coiscíní le do thoil, ná déan dearmad de. Bhí tú go hiontach ag tabhairt sásamh láimhe dom, a stór”- chonaic mé gur thosaigh a lámh ag creathnú nuair a bhreac sí síos an méid seo - ”ach creid uaim go bhfuil an rud eile sin ag teastáil go géar uaim. Tá súil agam go bhfeice mé thú arís chomh luath agus is féidir. Le grá mór, mise, Sadhbh.”
Bhuel ar a laghad bhí mo chuideachta de dhíth uirthi go fóill. Théigh mo chroí le Sadhbh arís agus chaith mé póg chuig an bhféinphortráid anghrách ar an mballa.
Rug an tráthnóna orm ag déanamh mo bhealaigh i dtreo na leabharlainne arís agus siúl sciobtha fúm. Caithfidh mé a admháil gur bhain mé amach an áit roinnt ama roimh uair a dúnta, agus ba é ba toradh dó go bhfuair mé cuid mhaith spochadóireachta ó na leabharlannaithe eile. Nó ní raibh Sadhbh taobh thiar den deasc, ach i seomra bailiúcháin an tsiléir, áit a mbínn féin ag obair go minic nuair a bhí mé ag cur mo sheala féin díom sa leabharlann.
”A Phroinsiais”, a dúirt bean de na seanleabharlannaithe liom, ”ó tá tú féin eolach ar an áit sin, bheadh sé chomh maith agat dul síos ansin agus beannú do Shadhbh. Ní fheicim a dhath as bealach leis sin, ós seanoibrí de chuid an tí thú, tar éis an tsaoil.”
Ní raibh an dara cuireadh de dhíth orm muise! Chuaigh mé síos go dtí an seomra bailiúcháin, agus cé gur seomra mór millteanach a bhí ann agus é lán seilfeanna, ní raibh mé i bhfad ag fáil radhairc ar Shadhbh agus í ag léamh na gcód aicmiúcháin ag iarraidh teacht ar an áit cheart le haghaidh na leabhar trom téagartha a bhí sí a tharraingt léi. Bhí sí ag breathnú roimpi go buartha tuirseach, ach tháinig aoibh gháire uirthi ar an toirt nuair a d’aithin sí mé.
”Cad é atá tú a dhéanamh thíos anseo?” a d’fhiafraigh sí. ”Tá súil agam go bhfuair tú cead ón bhfoireann. Fainic an bhfaighfeá Máiréad amach faoi seo.”
”Ba í Máiréad féin a mhol dom dul ag triall ort”, arsa mise. ”Is dócha gur shíl sí go bhféadfainn cuidiú leat anseo, ó tá cur amach maith agam ar an mbailiúchán.”
”Mar chineál sclábhaí ócáidiúil gan tuarastal? Bhuel, sin é an rud a shamhlófá le Máiréad, tíosach seiftiúil cnuaisciúnta is mar a bhí sí riamh. Ceart go leor mar sin. Anseo a chaith tú an chuid ba mhó de do sheal oibre féin, nach ea? Bhuel tá mo chroí briste go hiomlán ag an gcóras aicmiúcháin a úsáidtear anseo. Tá sé bun os cionn go hiomlán leis an aicmiúchán idirnáisiúnta.”
”Abair é”, arsa mise. ”Leabharlannaí éigin a bhí ag obair sa teach seo tá cúpla scór bliain ó shin a d’oibrigh amach an córas as a stuaim féin. I ndiaidh di dul ar pinsean ní bhfuair aon duine óna chroí an t-iomlán a athaicmiú, ó bhí an bailiúchán seo fásta chomh mór seo idir an dá linn. Is dócha nár rith le haon duine i dtús báire go mbeadh sé ciallmhar an t-ábhar gearrshaolach a aicmiú de réir an chórais idirnáisiúnta.”
”A leithéid d’amaidí”, arsa Sadhbh. ”Dá mbeinn féin i m’Ard-Leabharlannaí d’ordóinn dom féin eagar ceart a chur ar an ábhar gearrshaolach.”
”Duit féin? Dá mbeifeá i d’Ard-Leabharlannaí, bheadh ábhar leabharlannaí éigin faoi oiliúint agat a chuirfeadh an obair sin i gcrích duit.”
”Ceart go leor. Dá mbeinn i m’Ard-Leabharlannaí, thabharfainn ordú d’ábhar óg dhíograiseach leabharlannaí éigin, cosúil liom féin, an córas idirnáisiúnta aicmiúcháin a chur i bhfeidhm ar an diabhal ábhar gearrshaolach sa bhailiúchán seo.”
Chaith mé súil ar na leabhair a bhí á n-iompar ag Sadhbh, agus ghlac mé cúpla ceann acu uaithi, ó bhí sí ag tuirsiú díobh cheana féin. ”Ó sea, is éard atá ann ná seafóid na bliana ó Oifig Náisiúnta na hIniúchóireachta. Tá a fhios agam go maith cá bhfuil a dtriall - ar an tseilf thall ansin.”
D’ardaigh Sadhbh leathlámh le méar a phointeáil ar an tseilf. ”An ceann sin an ea?” Agus ar an tsoicind sin, díreach mar a bheadh freagra neamhshaolta ar a cuid focal ann, chuaigh na soilse as, agus fágadh an bheirt againn sa dorchadas is duibhe is féidir leat a shamhlú.
Baineadh scanradh asam ar dtús, nó shíl mé gurbh iad mo dhá shúil a chlis orm. ”Cad é a tharla?”
”Diabhal a dhath as an ngnáth”, arsa Sadhbh. ”Mhúch duine éigin na soilse orainn nuair a shíl sé gurbh é an duine deireanach ag imeacht.”
Bhí an bailiúchán seo suite faoi thalamh, i siléar na leabharlainne, agus ní raibh oiread is aon fhuinneog amháin ann. Mar sin, nuair a theip na soilse ort thíos anseo, fuair tú amach cad ba dorchadas ann i ndáiríre.
”Cá bhfuil tú, a Shadhbh?” arsa mise. Ní raibh mé in ann a aithint go cruinn cá raibh a guth ag teacht. Chrágáil mé romham agus i mo thimpeall, ach níor tháinig mé uirthi ar aon nós, agus bhí an scanradh ag seangú orm.
”Anseo”, ar sise go haigeanta. Ba doiligh a rá i gcónaí, áfach, cad é ba chiall le ”anseo”. Nuair nach raibh oiread is léaró solais ann, ní raibh mé cinnte, an raibh na seilfeanna os mo chomhair, taobh thiar díom, ar chlé nó ar dheis uaim. Thairis sin, nuair a bhí Sadhbh ag caint, chuir iarann oibrithe na seilfeanna macalla miotail lena glór a chuirfeadh róbat i gcuimhne duit, agus leis an macalla sin chuaigh díom a aithint cá raibh sí ar aon nós.
Go tobann, chuir Sadhbh a lámha timpeall orm. Más geit féin a bhain sí asam, ba deas an gheit a bhí ann. ”Anseo atá mé, a stór”, ar sise. ”Caithfidh muid teacht ar an lasc sholais anois.”
Nuair a d’fháisc Sadhbh chuici féin mé, tháinig mothú deas i mo bhod arís, agus d’fhan mé tamall mar a raibh mé, ag baint suilt as teas a colainne. D’iompaigh mé chuici ionas gur aithin sí chomh crua is a bhí an sáiteán.
Lig Sadhbh osna aisti. Ba léir go raibh fonn craicinn ag teacht uirthi chomh maith liomsa.
”Dar fia”, ar sise, ”tá mé ar bharr lasrach ó rinn go sáil. Ná himigh uaim, a Phroinsiais. Tabhair póg dom, a stór, guím thú.”
Theagmhaigh ár liopaí le chéile, agus chuaigh creathnú tríom. Bhí mo bhod chomh crua le barra iarainn, agus é ag brú ar leathcheathrúin léi. Thug mé in amhail na bratóga a phiocadh di leis na cíocha móra troma deasa sin a shaoradh ó bhráca, ach ansin stop sí mé.
”Ná bain na héadaí díom go fóill, a stór. Ní thiocfaimis orthu arís sa dorchadas. Fan go fóill. Tá almóir anseo agus deasc ann, chomh maith le lampa léitheoireachta. Is féidir linn dul ansin, má éiríonn liom teacht a fhad leis an mballa…”
Thosaigh Sadhbh do mo tharraingt ina diaidh, agus í ag brath a slí roimpi le leathlámh. Sa deireadh, tháinig sí ar an mballa.
”Á-há”, ar sise go sásta. ”Tá a fhios agam anois cá bhfuil muid. Tar liom go mbainfidh muid amach an t-almóir.”
Ba chuimhneach liomsa an t-almóir, ach nuair a bhí mise ag obair san áit, ní raibh ann ach sórt stóras mangarae le haghaidh osteilgeoirí, monatóirí agus ríomhairí nach raibh aon mhaith iontu a thuilleadh - briste nó caite mar a bhí siad. Anois, bhí an truflais go léir ar shiúl, agus ionad beag deas oibre cóirithe istigh anseo: deasc, ríomhaire, lampa agus gléasra leabharlannaíochta eile. Nuair a las Sadhbh an solas, d’iompaigh an t-almóir ina nideog chluthar chroíúil, mar a bheadh teach solais ann i lár na stoirme ar an teiscinn mhór.
”Creidim nach bhfuil aon duine fágtha san fhoirgneamh seo a thuilleadh”, arsa Sadhbh, ”ach mar sin féin, is fearr liom scáthlán a chur idir sinn agus an chuid eile den tsiléar.” Agus dáiríre bhí scáthlán fillte ann a tharraing sí amach leis an almóir a dheighilt ó sheomra na seilfeanna. Ansin, bhí muid inár n-aonar istigh ansin - agus dá bhfeicfeá na coinnle i súile mo chailín! Chaith sí gach ball éadaigh di mar a bheadh a culaith ag cur ailléirge uirthi, agus i ndiaidh leathnóiméidín, bhí sí os comhair mo shúl chomh nocht is a bhí sí ar lá a breithe. Nach ise a bhí miorúilteach macnasach meallacach, agus solas an lampa ag fágáil scáthanna móra ag damhsa ar a craiceann.
An tamall a chaith muid ag iarraidh an t-almóir seo a bhaint amach, mhaolaigh sé beagáinín ar m’adharc, ach anois, mhothaigh mé na féitheoga timpeall mo bhoid ag bogadh óna n-áiteanna agus an fhuil ag tonnadh isteach thíos ansin. Nuair a bhain Sadhbh an treabhsar díom, bhí breall mo philibín ina caor thine ar fad.
Anois, bhí coiscín aici, agus cé go raibh a lámha ag croitheadh, d’éirigh léi an rubar a chur orm go néata. Agus sula raibh a fhios agam, bhí mé i mo spréiteachán ar urlár an almóra, agus Sadhbh ag marcaíocht orm i dtreo thír an aoibhnis.
A Chríoch Sin